تبلیغات
جغرافیای فرهنگی Cultural Geography - کاربرد نقشه ها و اطلس فرهنگی در جغرافیای فرهنگی
یکشنبه 19 شهریور 1391  08:08 ق.ظ    ویرایش: سه شنبه 10 تیر 1393 11:50 ق.ظ

کاربرد نقشه‌‌ها و اطلس فرهنگی در جغرافیای فرهنگی

جغرافیا همواره در تحقیقات مختلف طبیعی و انسانی نیازمند روش‌ها و تکنیک‌های علمی است. نقشه یکی از ابزارهای مهم در پژوهش‌های جغرافیایی است که استفاده از آن، نتایج این پژوهش‌ها و تحلیل‌ها را مؤثر و کارآمدتر می‌نماید. در جغرافیای فرهنگی نیز کاربرد نقشه‌های فرهنگی و اطلس فرهنگی بسیار مورد توجه است. بنابراین در جغرافیای فرهنگی برای تعیین و آشکارسازی ساختار هویت فرهنگی یک ناحیه جغرافیایی، استفاده از نقشه‌های فرهنگی و اطلس فرهنگی ضرورت تام دارد.

اطلس چیست؟ مجموعه‌ نقشه‌هایی است که در موضوعات و مباحث مختلف تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی، اقتصادی، و ... تهیه می‌شود.

در تهیه اطلس‌ها علاوه بر بکارگیری نقشه، عکس، نمودار، جداول، و تصویر پدیده‌های موضوع مورد مطالعه، می‌توان از نوشته‌ و متن نیز استفاده کرد. به‌طور کلی اطلس کتابی است که دربردارنده نقشه‌ها، جداول، طرح‌های گرافیکی و تصویری، در موضوع خاص است. مبنای تهیه اطلس، مکان و موقعیت فضایی پدیده‌ها است که ویژگی‌های آنها را در مناطق مختلف جغرافیایی نشان می‌دهد. بنابراین، با لحاظ کردن «مکان» به عنوان یک عامل مهم در عینی‌سازی مفاهیم و نیز «زمان» به عنوان یک جزء دیگر می‌توان اطلس‌هایی در موضوعات مختلف تهیه کرد.

اطلس فرهنگی چیست؟ اطلس فرهنگی بطورکلی شامل اطلاعاتی از ابعاد گوناگون فرهنگ و از چندین حوزه مربوط به مباحث فرهنگی است. اطلس‌های تاریخی، مذهبی، قوم‌نگاری و زبان مرتبط با اطلس فرهنگی هستند. اطلس فرهنگی شامل مجموعه‌ای از اطلاعات مربوط به 1- رابطه انسان و محیط(استفاده از ابزار و فناوری‌، بهره‌برداری از طبیعت، و ...)2- گروه‌های انسانی(قومی، زبانی و شغلی) و 3- آثار بجای مانده از انسان اعم از آثار فیزیکی و کالبدی مثل مسکن، ابزار و ادوات و ... و رفتار و عملکرد مثل آداب و رسوم و مراسم و ... که بصورت نقشه‌های زبان، مذهب، قومیت، آثار باستانی، اماکن فرهنگی(مانند کتابخانه، مسجد، سینما و...)، آموزش (باسوادی و بیسوادی) و معماری ارائه می‌شود.

از آنجا که فرهنگ مرتبط با جمعیت انسانی یا بعبارتی دیگر گروه‌های انسانی است لازم است تا این گروه‌ها از نظر توزیع مکانی و فضایی مورد بررسی و سپس اطلس آن تهیه شود. بنابراین اطلس فرهنگی اطلاعات مکانی - فضایی مرتبط با حوزه فرهنگ است. اطلاعات مربوط به اطلس فرهنگی می‌تواند در یک موضوع یا چند موضوع فرهنگی تهیه شود. در واقع می‌توان نقشه‌هایی مجزا و با موضوع خاص مثل توزیع کتابخانه‌ها، پراکنش سینماها و میزان مراجعان به آنها، و ... تهیه کرد.

بنابراین نکاتی که باید در تهیه اطلس فرهنگی در نظر داشت عبارتند از:

1- عناصر و مؤلفه‌های فرهنگی(مادی و معنوی) مورد نظر، تعیین شود؛ (what)

2- دوره زمانی مشخص گردد. چون در دوره‌های مختلف ظهور و توجه به مؤلفه‌های فرهنگی ممکن است دارای فراز و نشیب باشد(When)

3- محدوده‌های مکانی مورد مطالعه برای اطلس فرهنگی کشور همچون استانها، شهرستانها و شهرها و... مشخص گردد.(where) نواحی فرهنگی بر اساس یک وجه تمایز و مشخصه که با سایر مناطق و نواحی کشور از نظر فرهنگی متمایز است، مشخص و بر اساس مشترکات فرهنگی آنها اطلس آنها تهیه شود. در واقع با این کار می‌توان پهنه‌بندی فرهنگی کشور را انجام داد. مثل زبان گفتاری مشترک.

4- نقشه‌های فرهنگی به تفکیک عناصر فرهنگی مورد مطالعه آورده شود و در ذیل آن توضیح مختصری راجع به آن موضوع فرهنگی شرح داده شود؛‌ مثلاً نقشه زبان گفتاری، نقشه کتابخانه‌ها و نقشه‌های آثار باستانی و ...

5- نقشه‌ها بصورت ساده و بدون ذكر سایر پدیده‌های جغرافیایی بیاید یعنی اینکه نیازی به ارائه یک نقشه پیچیده با مقیاس و موضوعات مختلف در آن نقشه نیست.

موضوعات تاریخی و دینی بویژه تاریخ اسلام از موضوعاتی است که برای تولید اطلس آنها آثاری به نشر رسیده است. اینگونه اطلس‌ها بر اساس مستندات، مدارک و آثار مرتبط با تاریخ اسلام در ساختار زمانی و مکانی طبقه‌بندی و پردازش می‌شوند. نگارش و تهیه اطلس‌های دینی در بین مسلمانان غالبا در میان اهل سنت و در حوزه جغرافیایی عربستان و مصر بوده، اما در دهه اخیر آثار قابل توجهی در میان شیعیان و حوزه جغرافیایی ایران تولید و ارائه شده است. به عنوان مثال از «اطلس تاریخ اسلام» اثر حسین مونس می‌توان یاد کرد که هنوز از اعتبار و جایگاه قابل قبولی برخوردار است و همچنین «اطلس شیعه» را که توسط آقای رسول جعفریان تهیه شده می توان نام برد.

   


نظرات()  
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

جغرافیای فرهنگی Cultural Geography

لازمه ایجاد تمدن نوین اسلامی شناخت ظرفیت های جغرافیای فرهنگی و تمدنی است.